Yapay zekâ teknolojileri iş dünyasında verimliliği artırırken, uzmanlar bu araçlara aşırı bağımlılığın uzun vadede mesleki yetkinliklerde zayıflamaya yol açabileceği konusunda uyarıyor. Son araştırmalar, özellikle sağlık, yazılım, muhasebe ve hukuk gibi bilgi yoğun mesleklerde “beceri kaybı” riskinin giderek daha fazla tartışıldığını ortaya koyuyor.
18 Haziran’da Nature dergisinde yayımlanan araştırma, yapay zekâ destekli sistemlerin çalışanların performansını artırmasına rağmen öğrenme ve uzmanlık gelişimi üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceğine işaret ediyor.
Sağlık Çalışanları Endişeli
ABD’de sağlık çalışanları arasında gerçekleştirilen bir ankette, hemşirelerin yüzde 70’i ve doktorların yüzde 77’si yapay zekâ sistemlerine aşırı güvenmenin mesleki becerileri zamanla zayıflatabileceği görüşünü paylaştı.
Bu endişeleri destekleyen dikkat çekici bulgulardan biri Polonya’da yapılan bir araştırmadan geldi. Endoskopi uzmanları üzerinde yürütülen çalışmada, yapay zekâ destekli polip tespit sistemlerini kullanan doktorların, sistem devre dışı kaldığında kanser öncesi lezyonları belirleme oranlarında düşüş yaşandığı gözlemlendi.
Araştırmaya göre, yapay zekâ desteği kullanılmadan önce doktorlar kolonoskopilerin yüzde 28,4’ünde en az bir adenom tespit ederken, sistem kullanımının ardından bu oran yüzde 22,4’e geriledi. Uzmanlar, bunun yapay zekâ desteğine alışan hekimlerin dikkat ve karar verme süreçlerinde değişim yaşadığını gösterebileceğini belirtiyor.
Yazılım Geliştiricilerde Öğrenme Kaybı
Benzer sonuçlar yazılım sektöründe de ortaya çıktı. Yapay zekâ şirketi Anthropic tarafından gerçekleştirilen kontrollü bir deneyde, 52 yazılım mühendisi yeni bir programlama kütüphanesiyle ilgili görevleri tamamladı.
Deney sonunda yapılan bilgi testlerinde, yapay zekâ asistanı kullanan katılımcıların ortalama başarı oranı yüzde 50’de kalırken, destek almayan grubun ortalaması yüzde 67 olarak ölçüldü.
Araştırmacılar, yapay zekâ kullanan katılımcıların özellikle kod okuma, hata ayıklama ve kavramsal analiz gibi alanlarda daha fazla zorlandığını belirledi. Bu durumun, görevin başarıyla tamamlanmasının her zaman kalıcı öğrenme anlamına gelmediğini gösterdiği ifade edildi.
“Beceriler Yapay Zekâdan Ödünç Alınıyor”
Syracuse Üniversitesi’nden bilgi sistemleri uzmanı Kevin Crowston, yapay zekânın performansı artırırken öğrenme sürecini aynı ölçüde desteklemeyebileceğini belirtiyor.
Crowston’a göre çalışanlar kısa vadede daha başarılı sonuçlar elde etse de, bu başarı çoğu zaman bireyin kendi becerilerinden değil, yapay zekânın sağladığı destekten kaynaklanıyor.
Uzmanlar, bu durumun özellikle mesleğe yeni başlayan çalışanlar için önemli bir risk oluşturduğunu düşünüyor.
Bilişsel Yetiler de Otomasyona Dahil Oldu
Bilgi sistemleri araştırmacısı Tapani Rinta-Kahila ise üretken yapay zekânın önceki teknolojik dönüşümlerden farklı olduğuna dikkat çekiyor.
GPS sistemlerinin insanların yön bulma becerilerini zamanla zayıflatmasına benzer şekilde, üretken yapay zekâ da düşünme, analiz etme ve karar verme gibi bilişsel süreçleri otomatikleştiriyor. Bu nedenle etkilerinin çok daha geniş kapsamlı olabileceği değerlendiriliyor.
Rinta-Kahila, özellikle muhasebe, hukuk ve yazılım gibi uzmanlık gerektiren alanlarda çalışanların temel mesleki becerileri yeterince geliştiremeden yapay zekâ araçlarına bağımlı hale gelebileceği uyarısında bulunuyor.
Çözüm Yasaklamak Değil, Bilinçli Kullanmak
Araştırmacılar, yapay zekânın tamamen dışlanması gerektiğini savunmuyor. Asıl önemli olanın bu araçların nasıl kullanıldığı olduğu vurgulanıyor.
Uzmanlara göre çalışanların yapay zekâ sistemlerinin çalışma mantığını, güçlü ve zayıf yönlerini anlaması; üretilen sonuçları sorgulamadan kabul etmek yerine eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirmesi gerekiyor.
Yapay zekânın sunduğu hız ve verimlilik avantajlarından yararlanırken, insan uzmanlığını koruyacak dengeyi kurmanın geleceğin iş dünyasında en önemli becerilerden biri olacağı belirtiliyor.